In het kader van OKAR (Open KunstAtelierRoute), een iniatief van de cultuurraad en cultuurdienst van de gemeente Kalmthout,  organiseerde PaperArtStudio de tentoonstelling


Deze tentoonstelling is een verhaal over Zentangle® en PaperArtStudio.
We serveren dit verhaal als een boeiende combinatie van woord en beeld.

Heb je de tentoonstelling gemist of wil je hem herbekijken.
Welkom bij de ‘digitale’ versie van dit evenement!

Veel kijkplezier!
Johan en Jella

Op deze tentoonstelling zie je zowel Zentangle als Zentangle Inspired Art* (ZIA) van mezelf en van enkele mensen die deelnemen aan de wekelijkse samenkomsten.
Dankjewel Marleen, Maria, Iris, Cathy en Beatrice.

*Zentangle Inspired Art
Zentangle Inspired Art is elke kunstvorm die gebruik maakt van de Zentanglemethode, maar niet uitsluitend gebruik maakt van het oorspronkelijke basismateriaal en formaat van deze methode. Zendala’s (samentrekking van Zentangle en Mandala) zijn dus in feite Zentangle Inspired Art. Ook elke toevoeging van andere materialen en technieken in combinatie met de originele Zentangletiles valt dus onder de noemer Zentangle Inspired Art.

 

 

Rick Roberts schrijft in ‘The Book of Zentangle’:

Onze wereld is bezaaid met patronen.
Onze wereld is patronen.

Ik ben notities aan het maken voor dit boek naast een kleine vijver in het bos. Het gespetter van een uit het water opspringende vis verbreekt de stilte. Rimpelingen van die beroering voegen zich samen met de kleine rimpelingen veroorzaakt door waterinsecten. En samen herinterpreteren ze de weerspiegelde bomen en wolken in een caleidoscoop van patronen.
Plots verandert een sterke windstoot het oppervlak van de vijver in gebarsten glas en verstrooit mijn aantekeningen. Waar zijn de bomen en wolken? Waar zijn mijn aantekeningen! Terwijl ik luisterend naar de vogels, kikkers en een waterval mijn notities weer bij elkaar zoek, nestelt de vijver zich in een nieuw patroon.
Geen dichter is in staat deze korte ervaring in woorden te omhullen en deze adequaat over te brengen.  Als je hier bij mij naast de vijver zou zitten, zouden er zelfs helemaal geen woorden nodig zijn. Toch zal zelfs dan, jou ervaring helemaal anders zijn dan de mijne.
Het is hetzelfde met Zentangle. Woorden zijn ontoereikend en het is ook niet nodig om het te beschrijven…

Vertaald uit
‘The Book of Zentangle’ – Rick Roberts en Maria Thomas p.XV Introduction
(Zentangle, Inc. Whitinsville, Massachusetts)

 

 

Mensen beschikken over een uitzonderlijke gave en dat is de gave van verbeelding. Verbeelding stelt ons in staat om onze omgeving in vraag te stellen en op basis daarvan beelden te vormen in onze hersenen. Al vanaf het steentijdperk hebben mensen die beelden vastgelegd in de vorm van tekeningen op muren van grotten, stukken steen en gebruiksvoorwerpen.  Later verschenen ze ook op gebouwen, juwelen en vinden we ze terug in tatoeages.

Uit dit allereenvoudigste begin van stippen, lijnen, cirkels en spiralen is de basis ontstaan van meer complexe structuren en principes die op hun beurt de basis vormen voor de ontwikkelingen in kunst, wetenschap en religies. 

Onze menselijke drang is om deze oorspronkelijke beelden en de meer complexe structuren en principes die daar uit ontstonden voortdurend te manipuleren, ermee te anticiperen, deze te herontwerpen en te herinterpreteren. Deze niet te stuiten drang heeft elke vooruitgang in onze ontwikkeling als mensheid mogelijk gemaakt. Ons vermogen tot verbeelding is dus ook ons vermogen om ons te ontwikkelen op allerlei vlakken en zo invloed uit te oefenen op onze omgeving.

Vormen en patronen en de daaruit voortvloeiende creaties mogen dan producten zijn van onze verbeelding. Maar hun oorspronkelijke taal, de beeldtaal is een levende en permanente taal die je overal in de natuur terug ziet.  Het is bovendien een taal die in tegenstelling tot onze verbeelding niet onderhevig is aan de veranderende opvattingen van culturen en tijden. Omdat ze cultuur en tijdoverschrijdend is, verbindt ze mensen over de grenzen van tijd en ruimte heen. Het zijn ook de vormen en patronen die ons één maken met het Universum. Want wijzelf, alles in onze omgeving en ook het leven zelf wordt gevormd en gestuurd door dezelfde principes.

Vergelijk met ‘Geheime Geometrie van het Leven’
Karen French Pagina 10 en 13 (Uitgeverij Librero)

 

 

WELKOM IN DE WERELD VAN VORMEN EN PATRONEN

WELKOM IN DE WERELD VAN ZENTANGLE

WELKOM BIJ PAPERARTSTUDIO

Wat is Zentangle?

De zentangle® kunstvorm en methode is ontwikkeld door Maria Thomas en Rick Roberts. Zentangle® is een geregistreerd handelsmerk van Zentangle Inc. www.zentangle.com

Zentangle is een eenvoudig methode om prachtige abstracte kunst te maken door het tekenen van gestructureerde patronen.

Dit is de meest eenvoudige, directe maar ook meest complete manier om Zentangle te omschrijven. Het is bovendien een omschrijving die duidelijk ruimte laat voor een groeiproces. Enerzijds ruimte voor het groeiproces van de mensen die deze kunstvorm beoefenen, maar ook ruimte voor het groeiproces van de methode en kunstvorm zelf.  Zentangle is een levende kunstvorm en een levende methode die voortdurend in evolutie en in beweging is.

Zentangle is ontstaan uit een bijzondere samenwerking.

Wat mag je zoal verwachten als een monnik en een artiest samenwerken?
Zentangle is een kunstvorm en methode ontwikkeld door twee Amerikanen, Maria Thomas en Rick Roberts.

Maria is een artieste/kalligrafe die de ontwerpstudio Pendragon Ink heeft opgericht. Pendragon Ink is gespecialiseerd in ontwerpen die kalligrafie combineert met andere kunstvormen.  Rick heeft jarenlang als monnik meditatie beoefend in diverse ashrams in de VS en ook in India.
Het idee achter Zentangle ontstaat als Rick de werkruimte van Maria binnenstapt en ziet hoe ze prachtige letters versiert.  Maria omschrijft deze activiteit als een gevoel van welzijn en ontspanning die samengaat met complete focus en aandacht. Rick herkent, door zijn beschouwende levenswijze als monnik, hierin dat wat men beoefent tijdens meditatie.
Zo begint hun ontdekkingsreis waarbij ze meditatie en tekenen combineren tot een eenvoudige en elegante methode die ze de naam ZENTANGLE geven.

Zentangle is meer dan alleen het tekenen van patronen.

Een Zentangle is een pentekening opgebouwd uit eenvoudig te tekenen gestructureerde patronen. Op die manier is het mogelijk om met ontspannen aandacht prachtige abstracte kunst te creëren. Het tekenen van zulke patronen komt voor in alle culturen en alle tijden en behoort tot het menselijk erfgoed. Patronen zijn nauw verwant met onze verbeelding en ook met onze ontwikkeling. Door zich te verdiepen in Zentangle kunnen er deuren geopend worden naar inzichten die tot dan toe verborgen zijn. Niet omdat Zentangle een sleutel is, (om het met de woorden van Rick Roberts te omschrijven), maar omdat deze deuren zijn opgehangen aan de scharnieren van een taal die ver voorbij ons rationele denken reikt. Zentangle heeft naast een theoretische achtergrond ook een zeer uitgebreide filosofie, rijk aan metaforen en met telkens een verwijzing naar levenswijsheid.

Zentangle is meer dan een kunstvorm.

Zentangle is niet alleen een kunstvorm. Het is tevens een meditatie, een innerlijke reis, en zelfs een levensvisie. Ze is tegelijkertijd ontspannend en transformerend. Gebruik Zentangle ook om creativiteit te stimuleren, aandacht te verhogen, vaardigheden te onderhouden of te ontwikkelen of gewoon om schoonheid te creëren.

De combinatie van het gebruik van hoogwaardig tekenmateriaal tezamen met deze theorie en filososofie maakt Zentangle tot een unieke kunstvorm en het creëren van Zentangles tot een unieke ervaring.

Als je het leven vergelijkt met Zentangle is het leven een kunstvorm. Zentangle is dan ook een fijne en aangename manier om meer kunst in je leven te brengen, zowel letterlijk als figuurlijk.

Van patroon naar tangle.

Patronen worden bij Zentangle omgevormd tot gestructureerde patronen. In Zentangletermen worden deze tangles genaamd.
Wat maakt een tangle anders dan een patroon?
De Zentangle methode werkt met behulp van voorgedefinieerde tangles. Tangles ontstaan door het deconstrueren van patronen tot zo weinig mogelijk elementaire lijnen. Je stelt nadien het patroon terug samen door het gestructureerd herhalen van de elementaire lijnen. Zo is het mogelijk om tijdens het tekenen de focus te plaatsen op de lijn die je op dat moment tekent, in plaats van op het patroon zelf of het eindresultaat. Door met deze aandacht voor elke lijn te tekenen, krijgt men een resultaat dat zijn methode overstijgt.
Om zelf patronen te deconstrueren om je eigen tangles te ontwerpen is het belangrijk om de minst mogelijke aantal elementaire lijnen te zoeken om deze in de eenvoudigst mogelijke volgorde te herhalen om het patroon te recreëren. De tangles die gebruik maken van slechts één of twee elementaire lijnen, zijn doorgaans ook de tangles die het meest verrassend zijn wanneer je ze tekent.
Het is heel belangrijk om ook goed en aandachtig naar een ingewikkeld patroon te kunnen kijken om er deze eenvoud uit te kunnen halen. Alle tangles zijn patronen, maar niet alle patronen kunnen tangles zijn. (Een Keltische Knoop bijvoorbeeld is een patroon, maar geen tangle. Daarvoor is hij niet eenvoudig genoeg)

 

Rick Roberts schrijft in ‘The Book of Zentangle’

Zentangle is een zachte beoefening. Het heeft geen zwaarwegende theorie, vereist geen overtuigingen of heeft geen strenge regels. Je wordt je gewoon bewust van iets dat er altijd geweest is – zoals de vogels die buiten zingen – behalve dat je ze niet in de gaten hebt totdat iemand de TV uitschakelt. Met deze zachte en weloverwogen oog-hand activiteit kunnen we moeiteloos de knop van de afleiding buiten onszelf en in onszelf uitdraaien. Ongeacht wat er om je heen gebeurt, je hoort de vogels zingen.

De combinatie van Certified Zentangle Teacher en beoefening van Zenmeditatie

Mijn eerste kennismaking met Zentangle was in 2007. Aangenaam verrast door het positieve effect van deze kunstvorm in mijn leven, ben ik me bijzonder intensief gaan verdiepen in de theorie en filosofie van Zentangle. In februari 2009 nam ik in Amerika als eerste uit Europa deel aan de allereerste Teacher Training Seminar van de ontwikkelaars van de Zentangle methode, Maria Thomas en Rick Roberts. Deze aangename ervaring heb ik als Certified Zentangle Teacher™ van 2009 tot 2015 gedeeld met anderen via mijn ruime variatie en aanbod aan workshops Zentangle.

De beoefening van de Zentangle, de filosofie en theorie van deze kunstvorm deel ik met anderen als een vorm van creatieve zenbeoefening. De belangrijke bron van inspiratie hiervoor is mijn intensieve beoefening van Zazen (zittende zenmeditatie) bij Zenleraar Luc de Winter  in de Ho Sen Dojo in Antwerpen.

Een bijzondere leraar: Kaz Tanahashi

Tijdens de deelname aan de meerdaagse workshops ‘Brushmind’ (2x in 2013), ‘Brush Creativity’ (2014), ‘Enjoy the Brush’ (2014), ‘Brushmind’ (2015) en ‘Brushmind’ (2016) van Kazuaki Tanahashi leerde ik niet enkel de basis van Japanse Kalligrafie. Deze workshops leverden vooral ook een zeer belangrijke bijdrage mijn begrip van het creatieve proces vanuit een Zenperspectief en de invloed daarvan op het dagelijks leven.

De Weg van de Pen® combineert mijn passie en interesse voor creativiteit en spiritualiteit om mensen te helpen, in het toegang te verkrijgen tot en het gebruiken van hun creativiteit. Creativiteit kan een krachtig gereedschap zijn, om te komen tot een dieper bewustzijn, vreugde en tevredenheid in het leven.

Een inspirerend en creatief pad om jezelf en anderen te ONT-MOETEN

Geïnspireerd door de eeuwenoude wijsheid van Zen, is De Weg van de Pen een creatieve Zenactiviteit die is aangepast aan de noden en de levenswijze van vandaag. De Weg van de Pen is de leidraad voor een creatieve beoefening van open, vriendelijke en zorgzame aandacht en een inspiratiebron voor meer bewustzijn en welzijn in het dagelijks leven. Het is eenvoudig hier en nu in juiste relatie zijn met dat wat er is. Wanneer we in juiste relatie zijn met dat wat er is, zijn we vanzelf tevreden en gelukkig. Wekelijks komen we samen om de Zentangle kunstvorm vanuit dit inzicht te beoefenen. Naast het creatieve onderricht gebaseerd op de Zentanglemethode van Maria Thomas en Rick Roberts bieden we ook onderricht aan onder de vorm van inspirerende onderwerpen en uitgelichte citaten die in tandem werken met de praktische beoefening.

Ons idee is dat de beste manier waarop we dit onderricht en deze inzichten kunnen delen, is door samen in groep Zentangle te beoefenen. Dit doen we tijdens onze wekelijkse samenkomsten. Deelnemen aan deze samenkomsten betekent bewust enkele uren afstand nemen van het dagelijks gedoe en van denkpatronen. Het is tijd en ruimte maken om jezelf en ook anderen te ONT-MOETEN. Daarom is Zentangle beoefenen voor ons niet alleen samen in groep tekenen, maar ook koffie of thee drinken en een babbeltje doen. Tangles, technieken en afgewerkte tiles zijn niet de kern van onze samenkomsten, maar bieden wel elke week een inspirerend startpunt voor een ongedwongen en respectvol samen-zijn.

Het woord Zentangle is een adjectief. Een adjectief omschrijft altijd hoe iets is, niet wat het is. In het geval van Zentangle verwijst het naar manier waarop getekend wordt. De Zentanglemethode is bovendien heel duidelijk over de manier waarop men dit dient te doen: met weloverwogen aandacht (deliberate strokes and deliberate focus).  Weloverwogen is synoniem voor bedaard. Bedaard betekent gelijkmoedig.

En wanneer er gelijkmoedigheid is in onze aandacht, is ze ook altijd open en liefdevol.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Behandel je tekenmateriaal altijd op een respectvolle manier. Neem het met aandacht en leg het ook met aandacht weer weg. Dat dienen we trouwens ook te doen met alle dingen die in ons dagelijks leven ter beschikking staan. De materiële dingen die deel uitmaken van ons dagelijks leven dienen om ons leven te ondersteunen, aangenamer te maken of te vereenvoudigen en zijn dus veel meer dan enkel ‘objecten’. Wanneer je materiële zaken in je leven brengt, wees je dan ook bewust van je verantwoordelijkheid voor deze spullen. Elke relatie, hoe onbeduidend ze ook lijkt, vraagt de nodige tijd, zorg, aandacht en energie.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Tijdens het tekenen van Zentangles kunnen we ons concentreren op het punt waar onze vingers de pen raken. Deze aanraking dient zacht te zijn. Druk dus niet op je pen. Wanneer je je pen zacht vasthoudt, zal je opmerken dat de scheiding tussen je vingers en de pen haast helemaal verdwijnt. Je hand en je pen worden met deze zachte aandacht in feite één. Eenheid is de zachte aanraking zonder druk, zonder grijpen of knijpen. Dat is ook de manier waarop ware verbondenheid en eenheid tussen mensen ontstaat: op een zachte manier, en dus ook zonder emotionele of mentale druk uit te oefenen.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Tracht alles van het tekenen waar te nemen. Zie hoe tijdens het tekenen op zich alles moeiteloos in elkaar overgaat. Je tilt je pen op, je zet je pen neer, je draait je tile.

Merk ook op dat wanneer je denken niet ingrijpt alles vloeiend en vanzelf gaat en dat wanneer je denken tussenkomt, de vloeibaarheid en de moeiteloosheid ook verdwijnt of minder vanzelfsprekend wordt. Waarneming zorgt voor inzicht in en het begrijpen van het natuurlijk proces van opkomen en verdwijnen waar alles deel van uitmaakt.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Bij Zentangle brengen we onderscheid aan. Dat begint al met het tekenen van de vier punten, de border en de string. Die scheppen duidelijkheid, maar door ze te tekenen is plots niet meer alles mogelijk zoals dat is bij een blanco tile. Met het tekenen van elke lijn brengen we steeds meer onderscheid aan in onze Zentangle. De tekening wordt gecreëerd, maar met elke lijn verminderen ook de mogelijkheden. Ook ons dagelijks leven bestaat uit dit onderscheid. Mocht dat niet zo zijn, dan zouden we niet kunnen handelen, niet kunnen doen wat we nu doen. Maar met onderscheid komen ook de beperkingen.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Wanneer we hier over leegte spreken, dan betekent dat we de dingen waarnemen zoals ze in wezen zijn zonder er iets aan toe te voegen. Een lijn in een Zentangle is een lijn. Wanneer we spreken over een mooie lijn of een lelijke lijn. Dan zijn mooi en lelijk toevoegingen. Je lijn is dan niet meer leeg. In principe zouden we naar de dingen moeten kijken zonder ze te beoordelen en zonder iets toe te voegen. Maar we doen het toch. Voortdurend zelf. We vinden iets mooi of niet mooi, vinden iemand leuk of niet leuk of vinden omstandigheden aangenaam of onaangenaam, gewenst of ongewenst. Wanneer we aandacht beoefenen gaan we ons ook meer en meer bewust worden van onze toevoegingen en van het belang om mensen, dingen en omstandigheden leeg te laten.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Persoonlijk houd ik heel erg van de manier waarop de eerste twee zinnen van de Reiki principes zijn geschreven door Mikoa Usshui.

‘Maak je, alleen maar vandaag, geen zorgen. Maak je, alleen maar vandaag, niet boos.’

We bekijken in het bijzonder het deeltje ‘alleen maar vandaag’. Het had evengoed kunnen zijn ‘Maak je nooit meer boos’ en ‘Maak je nooit meer zorgen’. Maar precies door er alleen maar vandaag van te maken, wordt deze toch wel moeilijke afspraak met jezelf ingedeeld in kleine dagelijkse stappen, wat het plots meer doenbaar maakt. De druk van het haast onmogelijke altijd en nooit meer wordt weggenomen. One Stroke at a Time, de tagline van Zentangle, dient vooral ook om de druk weg te nemen van datzelfde altijd en nooit meer.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Alles wat we scheppen, verhardt op een bepaald moment. ‘Verharden’ zegt Edel Maex in zijn boek Open Mind, ‘betekent dat het proces is omgevormd tot een bruikbaar iets’. Hoezeer Zentangle ook gaat over het proces van het tekenen en hoe sterk we daar ook de nadruk op mogen leggen, op een bepaald moment wordt ook dit proces nu eenmaal wat wij noemen: een eindresultaat, een bruikbaar iets, Een eindresultaat onder de vorm van een afgewerkte tile die we kunnen waarderen en delen met anderen. Verharden, zoals Maex dit kantelmoment omschrijft, is een belangrijk moment. Daarom willen we op dit punt van het Zentangleproces ook stilstaan bij de vraag wie of wat creëert of anders gezegd wie of wat deze creatie, dit proces mogelijk maakt.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Door het beoefenen van open en liefdevolle aandacht groeit onze bewustwording van onze ware bron van welzijn. Een welzijn dat niet afhangt van wie of wat we zijn, maar wel van de manier waarop en hoe we aanwezig zijn in dit dagelijks leven. En dit in het bijzonder als de manier waarop en hoe we in relatie zijn met het levende proces van alles wat rondom ons bestaat en leeft.

Fragment uit
‘ZENtangle – De kunst van aandacht beoefenen’ – © 2014, Jella Verelst

Graag wil ik ook bij deze gelegenheid mijn diepe waardering uiten aan alle (spirituele) leraren in mijn leven door wie ik kennis kon maken met zoveel prachtige inzichten. Er zijn bij deze tentoonstelling maar hier en daar een paar namen vernoemd omdat ze ook te talrijk zijn om ze hier allemaal bij naam te noemen. Ik waardeer hen enorm omdat mede dankzij hen ik de Zentanglemethode een bredere en diepere betekenis in mijn eigen leven en dat van anderen kan geven. Een bijzondere dankjewel voor de open en liefdevolle aandacht van de mensen die hier samen met mij Zentangle beoefenen tijdens de wekelijkse samenkomsten.

Dankjewel ook aan u, als bezoeker van deze tentoonstelling, voor je interesse in de lijnen die ik tussen 2007 en vandaag getekend heb…

 

Tot besluit

Rick Roberts schrijft in ‘The Book of Zentangle’:

‘A guide to Paris isn’t Paris, but when you visit Paris, you’ll enjoy it more with a good guidebook.’

Ook een tentoonstelling over Zentangle is niet Zentangle zelf. Maar ik hoop dat ik je toch een goede indruk hebben kunnen geven van de schoonheid van deze kunstvorm.

Dankjewel voor je bezoek!
Johan en Jella