Wat geeft een Zentangle structuur?

door | Onderricht

Mensen hebben, zoals je weet, een geraamte. Je Zentangle heeft ook een geraamte. Het geraamte van een Zentangle is de string. Een string is één of meerdere lichte potloodlijnen die een tile in twee of meerdere kleinere vlakken verdelen. Deze lijnen kunnen zowel recht, gebogen als met kronkels zijn. Het tekenen van een string is een essentiële stap in het Zentangleproces. Even essentieel als de botten in ons lichaam.

De vraag of het nodig is om een string te tekenen, is dan in feite dezelfde vraag als: Hebben we eigenlijk wel botten nodig in ons lichaam? Op de vraag of we eigenlijk als mens überhaupt wel zo iets als een geraamte nodig hebben zal iedereen beamend antwoorden. Ja natuurlijk wel! Want, zo weten we, het geraamte geeft het lichaam vorm en stevigheid; het biedt ondersteuning voor de organen en bovendien zijn de botten in ons lichaam aanhechtingspunten van onze spieren. Wel, de string in een Zentangle heeft precies dezelfde functie; het geeft vorm en stevigheid en biedt ondersteuning en aanhechtingspunten voor de tangles.

Een string heeft twee functies: het geeft elk tangle een eigen plaats (verscheidenheid) en maakt tegelijkertijd je tangles tot een geheel (eenheid). Dat een string elke tangle een eigen plekje geeft, is overduidelijk. Dat het je tangles tot een geheel maakt, heeft misschien een beetje meer uitleg nodig. Dat de string je Zentangle tot een eenheid maakt, is misschien wel het meest zichtbaar in een Zentangle Ensemble. Een Zentangle Ensemble was oorspronkelijk set van negen voorgedrukte tiles die samen één geheel vormen*. Wat deze negen aparte tiles met elkaar verbindt is niet zozeer de schikking van de tiles in een vierkant. Maar wel de string die doorloopt over alle negen tiles en ze zo tot één geheel maakt. Dat is ook de reden waarom we de string in een Zentangle niet met pen overtrekken, want zo zouden we van het geheel opnieuw aparte delen maken. De magie van de string: die tegelijkertijd een metafoor van zowel verscheidenheid als eenheid is, zou dan verdwijnen.
*Een Zentangle Ensemble was oorspronkelijk een set van 9 voorgedrukte tiles die samen een geheel vormen. Dit artikel is uit het assortiment verdwenen, maar je kan hetzelfde bekomen door meerdere tiles naast elkaar te plaatsen en een string te tekenen over het geheel.

Het is belangrijk een string niet te beschouwen als een grens of een limiet die een Zentangle tot een statisch iets maakt. Als mens zijn we in staat te bewegen, mede dankzij onze botten. Hoewel het geraamte samengesteld is uit zeer hard materiaal dat op zich niet beweeglijk is, is het geraamte anderzijds als aanhechtingsplaats voor onze spieren wel datgene dat er mede voor zorgt dat beweging mogelijk is. Ook de string in een Zentangle is soepel genoeg om mee te gaan met de bewegingen van de tangles. Sommige tangles hebben nood aan de stevigheid van een vlakje begrensd door potloodlijnen, wil je ze comfortabel kunnen tekenen. Rick Roberts vergelijkt in ‘The Book of Zentangle’ de string in een Zentangle met een frame dat men eerst bouwt wanneer men bijvoorbeeld een betonnen voetpad maakt. Het frame zorgt ervoor dat het vloeibaar betonmengsel inderdaad gegoten kan worden tot een voetpad en niet zomaar alle kanten opstroomt. Een string kan precies datzelfde doen in een Zentangle. Andere tangles daarentegen zijn van nature uit zo vloeiend dat ze met een grote vanzelfsprekendheid de eerder getekende potloodlijn van een string overschrijden. En ook dat is helemaal OK. Zie je nu ook dat een string zo enerzijds vorm geeft en daarnaast inspireert tot soepelheid? Nog een reden om de string in je Zentangle niet met pen te overtrekken: want met een string in pen zou een tangle over de string heen tekenen helemaal niet zo meer vanzelfsprekend en soms zelfs onmogelijk zijn.

Een van de kenmerken van een string is dat, eens je Zentangletile klaar is, de potloodlijnen van de string opgaan in het geheel en dus automatisch minder zichtbaar en herkenbaar worden. Soms is de string achteraf nog tamelijk goed te herkennen door naar de vorm de tangles te kijken, maar het is evengoed mogelijk dat deze lijn nauwelijks meer te achterhalen is. Maar in beide gevallen vormt deze string de onderliggende structuur, de basis van je Zentangle. Dat maakt de string in een Zentangle ook een belangrijke lijn. Niet weggommen dus! (Wie Zentangles tekent gebruikt trouwens geen gom!?)

Desnoods kan je met je vinger of een doezelaar zachtjes de potloodlijntjes van de string wat vervagen. Door je tile te schaduwen, wordt een string nog meer een onderdeel van het geheel in plaats van alleen maar een basis of onderverdeling. Vele tangles kan je schaduwen op de string. Dezelfde potloodlijn wordt dan een onderdeel van de naast elkaar liggende vlakken. Zie je: het werkt een beetje als lijm. Zo schaduwen kleeft je tangles vaak als het ware aan elkaar omdat de strakke naad tussen beiden verdwijnt.
De string is dan uiteindelijk net als de botten in ons lichaam. We zien ze niet, toch weten we dat ze er zijn. Ook al zijn ze enkel zichtbaar met behulp van röntgenstralen, ze vervullen hun taak prima. Ook de string vervult zijn taak, zonder uitdrukkelijk aanwezig te zijn.

Is het nodig om een string te tekenen? Als hij toch opgaat in het geheel en je hem zelfs kan overschrijden? Ik geloof dat er heel wat levenswijsheid te vinden is in het daadwerkelijk tekenen van een string en hem nadien weloverwogen te overschrijden. Want ook ons dagelijks leven zit vol met onderliggende structuren. Structuren geven ons leven vorm, stevigheid en ondersteuning. Soms zijn structuren heel aanwezig en herkenbaar. Anderen spelen zich eerder op de achtergrond van ons leven af. Sommige structuren zijn leuk (de wekelijkse gewoonte van pistoleetjes op zondag :-)), sommigen noodzakelijk (de wekelijkse poetsdag), anderen zijn lastig en weer anderen misschien zelfs overbodig. Sommige structuren maken we zelf, sommige zijn conditioneringen, eigen aan een gemeenschap of cultuur enz. Ik denk dat het belangrijk is om deze structuren niet te negeren, maar om je er integendeel meer bewust van te worden en ze ook, wanneer zich dat aandient, ze weloverwogen te overschrijden.

Net zoals in Zentangle de string een lichte potloodlijn is, zijn ook deze lijnen geen absolute grenzen, geen limieten. Soms zijn ze zelfs heel handig en voorkomen ze dat we alle kanten tegelijk op gaan. En daarnaast is het gewoon een geruststellende gedachte dat we de mogelijkheid hebben deze lijnen te overschrijden. Net zoals de structuur in een Zentangle er ook voor zorgt dat we met meer aandacht en op een ontspannen manier kunnen tekenen zonder daarom een keurslijf te zijn.

Zo brengen ook structuren rust en aandacht in het leven, wanneer we kunnen loslaten om deze structuren in ons leven te zien als grenzen en limieten. Zie ze liever als een geraamte, een frame. Dan worden de structuren in ons leven ook een daadwerkelijke omkadering om een prachtig levenspatroon te creëren.